biologia


Szkoła Podstawowa: KLASA 5

1.   Biologia jako nauka:

  • czym zajmuje się biologia;
  • cechy organizmów żywych;
  • czynności życiowe organizmów;
  • budowa organizmów wielokomórkowych;
  • dziedziny biologii.

2.   Poznawanie biologii:

  • różnice między obserwacją a doświadczeniem;
  • etapy metody naukowej;
  • cechy dobrego badacza;
  • gdzie czerpać wiedzę z biologii.

3.   Mikroskop, preparaty i obserwacje:

  • budowa mikroskopu optycznego;
  • jak przygotować preparaty mikroskopowe;
  • mikroskop elektronowy;
  • obliczanie powiększenia mikroskopu.

4.   Składniki chemiczne organizmów:

  • sole, tłuszcze, białka, cukry w organizmach żywych i ich funkcje;
  • kwasy nukleinowe;
  • komórka zwierzęca i jej budowa;
  • komórka roślinna i jej budowa;
  • komórka bakteryjna;
  • fotosynteza.

Szkoła Podstawowa: KLASA 6

1.   W królestwie zwierząt:

  • komórka zwierzęca;
  • cechy zwierząt;
  • jak zbudowany jest organizm zwierzęcy;
  • zwierzęta kręgowe;
  • zwierzęta bezkręgowe.

2.   Tkanki występujące u zwierząt:

  • rodzaje tkanek;
  • tkanka nabłonkowa, budowa i funkcje;
  • tkanka mięśniowa, budowa i funkcje;
  • tkanka nerwowa, budowa i funkcje;
  • obserwacje tkanek pod mikroskopem.

3.   Tkanka łączna:

  • rodzaje tkanki łącznej;
  • tkanki kostna, chrzęstna oraz tłuszczowa;
  • krew jako tkanka płynna;
  • cechy charakterystyczne poszczególnych tkanek.

4.   Parzydełkowce:

  • budowa parzydełkowców;
  • rodzaje parzydełkowców;
  • znaczenie parzydełkowców w przyrodzie;
  • płazińce i ich budowa;
  • pasożyty – tasiemiec.

Szkoła Podstawowa: KLASA 7

1.   Budowa mikroskopu optycznego.
2.   Budowa komórki prokariotycznej i eukariotycznej.
3.   Przegląd tkanek zwierzęcych.
4.   Skóra – jej budowa i funkcje. Higiena i choroby skóry.
5.   Układ ruchu:

  • budowa szkieletu;
  • rodzaje stawów;
  • budowa i znaczenie mięśni;
  • higiena i choroby układu ruchu.

6.   Składniki pokarmowe (witaminy, cukry, białka, tłuszcze) oraz budowa układu pokarmowego. Trawienie i wchłanianie. Higiena i choroby układu pokarmowego.

Szkoła Podstawowa: KLASA 8

1.   Układ nerwowy:

  • ośrodki nerwowe;
  • centralny i obwodowy układ nerwowy, autonomiczny układ nerwowy i przykłady jego kontroli;
  • łuk odruchowy, pojęcie i rodzaje odruchów;
  • zmysły – budowa i działanie oraz higiena narządów zmysłów.

2.   Układ hormonalny:

  • gruczoły dokrewne i ich przegląd;
  • rola i rodzaje hormonów;
  • zasada działania hormonów;
  • antagonistyczne działanie hormonów.

3.   Genetyka:

  • nośnik informacji genetycznej – DNA i jego budowa; budowa RNA;
  • podziały komórkowe; przebieg mitozy i mejozy; I i II podział mejotycznym; haploidalność i diploidalność;
  • podstawowe prawa dziedziczenia; I i II Prawo Mendla;
  • dziedziczenie grup krwi; kodominacja.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 1 (kontynuacja szkoły podstawowej)

1.   Węglowodany – budowa i znaczenie:

  • budowa węglowodanów;
  • podział węglowodanów na monosacharydy, disacharydy i polisacharydy;
  • przemiany glukozy;
  • wiązanie O-glikozydowe;
  • budowa, przykłady i funkcje monosacharydów, disacharydów i polisacharydów;
  • występowanie i znaczenie węglowodanów;
  • wykrywanie monosacharydów i polisacharydów w materiale biologicznym.

2.   Białka – budulec życia:

  • budowa aminokwasów i białek;
  • związek między budową a funkcją białek;
  • podział białek na białka proste i złożone;
  • przykłady białek, ich występowanie i funkcje.

3.   Właściwości i wykrywanie białek:

  • właściwości białek;
  • wpływ wybranych czynników fizykochemicznych na białka (zjawisko koagulacji i denaturacji);
  • badanie wpływu wybranych czynników fizykochemicznych na białko;
  • wykrywanie białek w materiale biologicznym (reakcja biuretowa, reakcja ksantofilowa).

4.   Lipidy – budowa i znaczenie:

  • podział lipidów ze względu na budowę cząsteczki;
  • budowa i właściwości lipidów prostych;
  • kwasy tłuszczowe nasycone i nienasycone;
  • budowa i właściwości lipidów złożonych;
  • znaczenie biologiczne lipidów prostych i złożonych;
  • wykrywanie lipidów w materiale biologicznym.

5.   Budowa i funkcje kwasów nukleinowych:

  • budowa i funkcje nukleotydów;
  • zasada komplementarności;
  • budowa DNA;
  • występowanie i znaczenie DNA;
  • budowa i rodzaje RNA;
  • znaczenie RNA.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 1 (kontynuacja gimnazjum)

1.   Kod genetyczny:

  • sposób zapisu informacji genetycznej w DNA;
  • właściwości kodu genetycznego;
  • znaczenie kodu genetycznego.

2.   Ekspresja genów:

  • etapy realizacji informacji genetycznej;
  • transkrypcja;
  • translacja;
  • ekspresja genów w różnych typach komórek;
  • modyfikacja białka po zakończeniu translacji;
  • związek między przestrzenną strukturą białka a pełnioną przez nie funkcją.

3.   Podstawowe reguły dziedziczenia genów i zadania genetyczne:

  • zależność między genotypem a fenotypem;
  • allele jako różne wersje genu;
  • dominacja i recesywność alleli – dominacja zupełna „Pisum”, niezupełna, kodominacja;
  • homozygoty i heterozygoty;
  • cechy dominujące i recesywne u człowieka;
  • badania Mendla;
  • pojęcia: gen, genom, fenotyp, genotyp, kariotyp;
  • reguły dziedziczenia – prawo czystości gamet; cechy dominujące i recesywne u grochu;
  • reguły dziedziczenia – prawo niezależnej segregacji cech;
  • przykłady dziedziczenia cech u ludzi;
  • przykłady innych sposobów dziedziczenia cech;
  • dziedziczenie grup krwi- zadania; czynnik Rh i jego podłoże genetyczne.

4.   Genetyczne uwarunkowania płci. Cechy sprzężone z płcią:

  • mechanizmy warunkowania płci u człowieka i innych organizmów;
  • dziedziczenie cech sprzężonych z płcią;
  • cechy związane z płcią;
  • sprzężenia genów; teoria Morgana.