biologia


Zgłoszenia na olimpiadę Olimpus Sesja zimowa kończą się za:
dni godzin minut sekund

Szkoła Podstawowa: KLASA 5

1.   Biologia jako nauka:

  • czym zajmuje się biologia;
  • cechy organizmów żywych;
  • czynności życiowe organizmów;
  • budowa organizmów wielokomórkowych;
  • dziedziny biologii.

2.   Poznawanie biologii:

  • różnice między obserwacją a doświadczeniem;
  • etapy metody naukowej;
  • cechy dobrego badacza;
  • gdzie czerpać wiedzę z biologii.

3.   Mikroskop, preparaty i obserwacje:

  • budowa mikroskopu optycznego;
  • jak przygotować preparaty mikroskopowe;
  • mikroskop elektronowy;
  • obliczanie powiększenia mikroskopu.

4.   Składniki chemiczne organizmów:

  • sole, tłuszcze, białka, cukry w organizmach żywych i ich funkcje;
  • kwasy nukleinowe;
  • komórka zwierzęca i jej budowa;
  • komórka roślinna i jej budowa;
  • komórka bakteryjna;
  • fotosynteza.

Szkoła Podstawowa: KLASA 6

1.   W królestwie zwierząt:

  • komórka zwierzęca;
  • cechy zwierząt;
  • jak zbudowany jest organizm zwierzęcy;
  • zwierzęta kręgowe;
  • zwierzęta bezkręgowe.

2.   Tkanki występujące u zwierząt:

  • rodzaje tkanek;
  • tkanka nabłonkowa, budowa i funkcje;
  • tkanka mięśniowa, budowa i funkcje;
  • tkanka nerwowa, budowa i funkcje;
  • obserwacje tkanek pod mikroskopem.

3.   Tkanka łączna:

  • rodzaje tkanki łącznej;
  • tkanki kostna, chrzęstna oraz tłuszczowa;
  • krew jako tkanka płynna;
  • cechy charakterystyczne poszczególnych tkanek.

4.   Gąbki - zwierzęta inne niż wszystkie.

5.   Parzydełkowce:

  • budowa parzydełkowców;
  • przedstawiciele parzydełkowców;
  • znaczenie parzydełkowców w przyrodzie;
  • cechy charakterystyczne płazińców;
  • przystosowania tasiemca do pasożytniczego trybu życia;
  • budowa tasiemca.

Szkoła Podstawowa: KLASA 7

1.   Budowa mikroskopu optycznego.
2.   Budowa komórki prokariotycznej i eukariotycznej.
3.   Przegląd tkanek zwierzęcych.
4.   Skóra – jej budowa i funkcje. Higiena i choroby skóry.
5.   Układ ruchu:

  • budowa szkieletu;
  • rodzaje stawów;
  • budowa i znaczenie mięśni;
  • higiena i choroby układu ruchu.

6.   Składniki pokarmowe (witaminy, cukry, białka, tłuszcze) oraz budowa układu pokarmowego. Trawienie i wchłanianie. Higiena i choroby układu pokarmowego.

UWAGA! Zagadnienia do poszczególnych działów są zbieżne z rozkładem materiału dla klasy 7.

Szkoła Podstawowa: KLASA 8

1.   Układ nerwowy:

  • ośrodki nerwowe;
  • centralny i obwodowy układ nerwowy, autonomiczny układ nerwowy i przykłady jego kontroli;
  • łuk odruchowy, pojęcie i rodzaje odruchów;
  • zmysły – budowa i działanie oraz higiena narządów zmysłów.

2.   Układ hormonalny:

  • gruczoły dokrewne i ich przegląd;
  • rola i rodzaje hormonów;
  • zasada działania hormonów;
  • antagonistyczne działanie hormonów.

3.   Genetyka:

  • nośnik informacji genetycznej – DNA i jego budowa; budowa RNA;
  • podziały komórkowe; przebieg mitozy i mejozy; I i II podział mejotyczny; haploidalność i diploidalność;
  • podstawowe prawa dziedziczenia; I i II Prawo Mendla;
  • dziedziczenie grup krwi; kodominacja.

UWAGA! Zagadnienia do poszczególnych działów są zbieżne z rozkładem materiału dla klasy 7 i 8.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 1 (kontynuacja szkoły podstawowej)

1.   Węglowodany – budowa i znaczenie:

  • budowa węglowodanów;
  • podział węglowodanów na monosacharydy, disacharydy i polisacharydy;
  • przemiany glukozy;
  • wiązanie O-glikozydowe;
  • budowa, przykłady i funkcje monosacharydów, disacharydów i polisacharydów;
  • występowanie i znaczenie węglowodanów;
  • wykrywanie monosacharydów i polisacharydów w materiale biologicznym.

2.   Białka – budulec życia:

  • budowa aminokwasów i białek;
  • związek między budową a funkcją białek;
  • podział białek na białka proste i złożone;
  • przykłady białek, ich występowanie i funkcje.

3.   Właściwości i wykrywanie białek:

  • właściwości białek;
  • wpływ wybranych czynników fizykochemicznych na białka (zjawisko koagulacji i denaturacji);
  • badanie wpływu wybranych czynników fizykochemicznych na białko;
  • wykrywanie białek w materiale biologicznym (reakcja biuretowa, reakcja ksantofilowa).

4.   Lipidy – budowa i znaczenie:

  • podział lipidów ze względu na budowę cząsteczki;
  • budowa i właściwości lipidów prostych;
  • kwasy tłuszczowe nasycone i nienasycone;
  • budowa i właściwości lipidów złożonych;
  • znaczenie biologiczne lipidów prostych i złożonych;
  • wykrywanie lipidów w materiale biologicznym.

5.   Budowa i funkcje kwasów nukleinowych:

  • budowa i funkcje nukleotydów;
  • zasada komplementarności;
  • budowa DNA;
  • występowanie i znaczenie DNA;
  • budowa i rodzaje RNA;
  • znaczenie RNA.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 2 (kontynuacja szkoły podstawowej)

1.   Ogólna budowa i funkcje szkieletu:

  • podział aparatu ruchu na część bierną i część czynną;
  • budowa i funkcje szkieletu, elementy szkieletu osiowego i szkieletu kończyn;
  • podział kości ze względu na ich kształt;
  • budowa zewnętrzna i budowa wewnętrzna kości długiej;
  • właściwości kości a ich funkcje.

2.   Rodzaje połączeń kości:

  • podział połączeń kości (połączenia ścisłe i połączenia ruchome);
  • rodzaje i budowa połączeń ścisłych;
  • budowa stawu i funkcje budujących go elementów;
  • rodzaje stawów.

3.   Szkielet osiowy i szkielet kończyn:

  • budowa i rola elementów szkieletu osiowego: czaszki, kręgosłupa i klatki piersiowej;
  • naturalne krzywizny kręgosłupa;
  • budowa obręczy barkowej i kończyny górnej;
  • budowa obręczy miednicznej i kończyny dolnej.

4.   Budowa i funkcjonowanie mięśni szkieletowych:

  • przykłady mięśni szkieletowych i ich funkcje;
  • budowa mięśnia szkieletowego z uwzględnieniem budowy sarkomeru;
  • współdziałanie i antagonizm mięśni szkieletowych;
  • mechanizm skurczu mięśnia;
  • źródła energii dla mięśni.

5.   Higiena i choroby aparatu ruchu:

  • wpływ diety, suplementów diety i aktywności fizycznej na stan aparatu ruchu;
  • doping i jego wpływ na organizm;
  • zaburzenia aparatu ruchu (wady postawy, płaskostopie, urazy mechaniczne);
  • profilaktyka wad postawy i płaskostopia;
  • choroby aparatu ruchu (osteoporoza i krzywica) oraz ich profilaktyka.

6.   Układ pokarmowy - organiczne składniki pokarmowe:

  • cukry jako główne źródło energii;
  • podział węglowodanów na przyswajalne i nieprzyswajalne;
  • błonnik pokarmowy i jego funkcja;
  • białka jako budulec organizmu;
  • podział aminokwasów na endogenne i egzogenne;
  • białka pełnowartościowe i niepełnowartościowe;
  • tłuszcze jako materiał zapasowy;
  • funkcje NNKT i ich źródła;
  • zapotrzebowanie organizmu na składniki pokarmowe.

7.   Układ pokarmowy - rola witamin; nieorganiczne składniki pokarmowe:

  • podział witamin na rozpuszczalne w tłuszczach i rozpuszczalne w wodzie;
  • zapotrzebowanie organizmu na witaminy (hipowitaminoza, awitaminoza i hiperwitaminoza);
  • charakterystyka, funkcje i źródła witamin;
  • znaczenie naturalnych antyutleniaczy;
  • podział składników mineralnych na makroelementy i mikroelementy oraz ich funkcje;
  • znaczenie i właściwości wody;
  • bilans wodny człowieka.

8.   Budowa i funkcje układu pokarmowego:

  • odcinki przewodu pokarmowego i ich rola;
  • wędrówka pokarmu w przewodzie pokarmowym;
  • rodzaje zębów i ich budowa;
  • związek między budową poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego a pełnionymi przez nie funkcjami;
  • mikrobiom i jego rola w organizmie;
  • gruczoły trawienne (wątroba, trzustka, ślinianki);
  • wątroba jako centrum metaboliczne organizmu.

9.   Procesy trawienia i wchłaniania:

  • trawienie w przewodzie pokarmowym składników odżywczych: białek, tłuszczów, cukrów;
  • enzymy trawienne i ich funkcje;
  • wchłanianie produktów powstałych w wyniku trawienia składników pokarmowych;
  • budowa i rola kosmków jelitowych;
  • działanie ośrodków głodu i sytości;
  • wpływ pH na trawienie skrobi.

10.   Zasady racjonalnego odżywiania się:

  • czynniki wpływające na zapotrzebowanie organizmu na składniki pokarmowe;
  • bilans energetyczny (dodatni i ujemny);
  • piramida zdrowego żywienia i stylu życia;
  • wielkość porcji i proporcje składników posiłków;
  • otyłość jako problem zdrowotny związany z rozwojem cywilizacji, przyczyny otyłości i jej profilaktyka;
  • BMI;
  • zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia).

11.   Choroby układu pokarmowego:

  • badania diagnostyczne chorób układu pokarmowego (gastroskopia, kolonoskopia, USG, badania krwi i kału);
  • choroby pasożytnicze układu pokarmowego (tasiemiec, glista ludzka, owsik, włosień kręty) i sposoby zarażenia się nimi;
  • choroby wirusowe układu pokarmowego (WZW A, WZW B, WZW C);
  • choroby bakteryjne układu pokarmowego (próchnica, choroba wrzodowa, salmonelloza);
  • zespół złego wchłaniania;
  • choroba Crohna;
  • choroby nowotworowe układu pokarmowego (rak żołądka, rak jelita grubego);
  • dieta bezglutenowa.