wiosna biologia


Zgłoszenia na olimpiadę Olimpus Sesja zimowa kończą się za:
dni godzin minut sekund

Szkoła Podstawowa: KLASA 5

1.   Tkanki i organy roślinne:

  • rodzaje tkanek;
  • przystosowania budowy poszczególnych tkanek roślinnych do pełnienia określonych funkcji;
  • miejsca występowania tkanek roślinnych;
  • tkanki pod mikroskopem;
  • korzeń - funkcje, strefy korzenia, systemy korzeniowe, przekształcenia korzeni ;
  • łodyga - rodzaje pędów, budowa zewnętrzna łodygi, funkcje łodygi, przekształcenia łodygi;
  • liść - główne funkcje liścia, budowa liścia, przekształcenia liścia;

2.   Mchy:

  • środowisko życia;
  • budowa i znaczenie mchów;
  • przedstawiciele mchów;

3.   Widłaki, paprocie i skrzypy:

  • miejsce występowania paprotników;
  • charakterystyczne cechy paproci, skrzypów i widłaków;
  • budowa zewnętrzna przedstawicieli paprociowych, widłakowych, skrzypowych;
  • znaczenie paproci, widłaków i skrzypów w przyrodzie;

Szkoła Podstawowa: KLASA 6

1.   Kręgowce zmiennocieplne: Ryby - kręgowce środowisk wodnych:

  • środowisko życia ryb;
  • przystosowania ryb do życia w wodzie;
  • sposób rozmnażania i rozwój ryb;
  • znaczenie ryb w przyrodzie i dla człowieka;
  • przegląd ryb;

2.   Kręgowce zmiennocieplne: Płazy - kręgowce wodno-lądowe:

  • środowisko życia płazów;
  • przystosowania płazów do życia w środowisku wodno-lądowym;
  • narządy oddechowe płazów;
  • rozmnażanie i rozwój płazów;
  • zróżnicowanie budowy i trybu życia płazów;
  • gatunki płazów żyjące w Polsce;
  • znaczenie płazów w przyrodzie i dla człowieka;
  • sposoby ochrony płazów;
  • przegląd płazów;

3.   Kręgowce zmiennocieplne: Gady - kręgowce, które opanowały ląd:

  • środowisko życia gadów;
  • przystosowania gadów do życia na lądzie;
  • rozmnażanie się i rozwój gadów;
  • zróżnicowanie budowy i trybu życia gadów;
  • gatunki gadów żyjących w Polsce;
  • znaczenie gadów w przyrodzie i dla człowieka;
  • sposoby ochrony gadów;

Szkoła podstawowa: KLASA 7

1.   Układ nerwowy i narządy zmysłów:

  • ośrodki nerwowe;
  • centralny i obwodowy układ nerwowy, autonomiczny układ nerwowy - budowa;
  • przykłady kontroli - układ nerwowy współczulnym i przywspółczulny;
  • łuk odruchowy, pojęcie i rodzaje odruchów;
  • synapsy i ich rodzaje;
  • choroby i higiena układu nerwowego;
  • zmysły - budowa i działanie oraz higiena narządów zmysłów; przegląd i budowa zmysłu dotyku, słuchu, wzroku, równowagi;

2.   Układ hormonalny:

  • gruczoły dokrewne i ich przegląd;
  • rola i rodzaje hormonów;
  • zasada działania hormonów;
  • antagonistyczne działanie hormonów;
  • choroby układu dokrewnego;

3.   Układ rozrodczy i jego funkcjonowanie:

  • rozwój płodowy i pozapłodowy człowieka;
  • fizjologia rozmnażania;
  • cykl miesiączkowy;
  • budowa układu rozrodczego męskiego i żeńskiego;
  • budowa i powstawanie plemnika i komórki jajowej;
  • fizjologia zapłodnienia;
  • choroby i higiena układu rozrodczego;

UWAGA! Zagadnienia do poszczególnych działów są zbieżne z rozkładem materiału dla klasy 7.

Szkoła Podstawowa: KLASA 8

1.   Ekologia:

  • podstawowe pojęcia w ekologii;
  • tolerancja ekologiczna; przykłady gatunków wskaźnikowych; stenobionty i eurybionty;
  • organizm a środowisko;
  • interakcje między i wewnątrzpopulacyjne;
  • strategie rozrodu - r i K;
  • zależności pokarmowe; łańcuch spasania i detrytusowy; piramidy troficzne; sieci zależności troficznych;
  • materia i energia w ekosystemie;
  • cechy i struktura populacji; krzywe przeżywania i wzrostu populacji - jotowata i esowata;
  • cykle biogeochemiczne - węgiel, azot;
  • struktura i funkcjonowanie ekosystemu; piętra roślinności w lesie i górach;
  • sukcesja ekologiczna;
  • źródła i skutki zanieczyszczeń atmosfery, hydrosfery i litosfery; dziura ozonowa, efekt cieplarniany, kwaśne deszcze, smog i jego rodzaje;

2.   Ewolucjonizm:

  • istota procesu ewolucji;
  • pośrednie i bezpośrednie dowody ewolucji;
  • skamieniałości;
  • ogniwa pośrednie;
  • relikty;
  • jedność budowy i funkcjonowania organizmów;
  • narządy szczątkowe;
  • rozmieszczenie organizmów;
  • struktury homologiczne i analogiczne, konwergencja i dywergencja;

3.   Mechanizmy ewolucji:

  • założenia teorii ewolucji;
  • powstawanie nowych gatunków;
  • przykłady doboru stabilizującego, rozdzielającego i kierunkowego;
  • mechanizmy i prawidłowości ewolucji, w tym mutacje, dobór naturalny, dryf genetyczny, adaptacje;

4.   Pochodzenie człowieka:

  • systematyka człowieka;
  • podobieństwa i różnice między człowiekiem a małpami człekokształtnymi;
  • przebieg ewolucji człowieka;

UWAGA! Zagadnienia do poszczególnych działów są zbieżne z rozkładem materiału dla klasy 8.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 1 (kontynuacja szkoły podstawowej)

1.   Kierunki przemian metabolicznych:

  • rodzaje reakcji metabolicznych: anabolizm i katabolizm;
  • budowa i funkcja ATP;
  • inne rodzaje przenośników elektronów*;
  • szlaki metaboliczne;
  • funkcje apoenzymu, koenzymu i centrum aktywnego;

2.   Budowa i działanie enzymów:

  • budowa i właściwości enzymów;
  • mechanizm działania enzymów - kataliza enzymatyczna;
  • badanie wpływu enzymów na białka;

3.   Oddychanie komórkowe. Oddychanie tlenowe:

  • znaczenie oddychania tlenowego;
  • związek między budową mitochondrium a przebiegiem oddychania tlenowego;
  • substraty i produkty kolejnych etapów oddychania tlenowego;

4.   Procesy beztlenowego uzyskiwania energii:

  • rodzaje fermentacji;
  • etapy przebiegu fermentacji mlekowej;
  • porównanie fermentacji z oddychaniem tlenowym;
  • zastosowanie fermentacji mlekowej i alkoholowej;

5.   Inne procesy metaboliczne:

  • uzyskiwanie energii ze składników pokarmowych;
  • znaczenie glukoneogenezy;
  • procesy syntezy i rozkładu glikogenu;
  • znaczenie procesu utleniania kwasów tłuszczowych - beta oksydacja;

6.   Budowa komórki - organella plazmatyczne i nieplazmatyczne; porównanie komórek eukariotycznych; budowa komórki prokariotycznej:

  • podział komórek na eukariotyczne i prokariotyczne;
  • główne elementy komórki eukariotycznej;
  • przykłady przystosowania komórek do pełnionych przez nie funkcji;
  • porównanie budowy komórek zwierzęcych, roślinnych i grzybowych;

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 2 (kontynuacja szkoły podstawowej)

1.   Narządy zmysłów - budowa i działanie narządu wzroku:

  • receptory i kryteria ich podziału;
  • budowa oka – aparat ochronny i ruchowy oka, elementy budowy gałki ocznej;
  • droga światła w oku;
  • akomodacja i adaptacja oka;
  • widzenie przestrzenne
  • wady wzroku;
  • choroby oczu (jaskra, zaćma, zwyrodnienie plamki, daltonizm);
  • higiena wzroku;

2.   Narządy zmysłów - ucho - narząd zmysłu słuchu i zmysłu równowagi:

  • budowa ucha;
  • funkcje poszczególnych elementów budowy ucha;
  • droga dźwięku w uchu;
  • powstawanie wrażeń słuchowych;
  • budowa i działanie narządu równowagi;
  • negatywny wpływ hałasu na zdrowie;

3.   Narządy zmysłów - narządy smaku oraz węchu:

  • budowa i funkcje narządu smaku;
  • powstawanie wrażeń smakowych;
  • budowa i funkcje narządu węchu;
  • powstawanie wrażeń węchowych;

4.   Układ hormonalny - budowa i rola układu hormonalnego:

  • budowa układu hormonalnego;
  • budowa gruczołów zewnątrzwydzielniczych i wewnątrzwydzielniczych;
  • gruczoły dokrewne – miejsca występowania w organizmie i funkcje;
  • działanie wybranych hormonów na organizm człowieka;
  • podział hormonów ze względu na budowę chemiczną;
  • wybrane hormony tkankowe (gastryna, erytropoetyna, histamina);
  • udział układu hormonalnego w homeostazie – regulacja hormonalna rytmu dobowego;
  • regulacja hormonalna tempa metabolizmu;
  • regulacja hormonalna wzrostu organizmu;

5.   Układ hormonalny - regulacja wydzielania hormonów:

  • rola podwzgórza i przysadki w koordynacji pracy układów hormonalnego i nerwowego;
  • sprzężenie zwrotne ujemne w regulacji wydzielania hormonów tarczycy, kory nadnerczy i gonad;
  • antagonistyczne działanie hormonów w regulacji poziomu glukozy i wapnia we krwi;

6.   Układ hormonalny - nadczynność i niedoczynność gruczołów dokrewnych, stres:

  • skutki nadczynności i niedoczynności gruczołów (w tym choroby: karłowatość, gigantyzm, akromegalia, choroba Gravesa–Basedowa);
  • cukrzyca typu I i typu II;
  • hormonalna terapia zastępcza;
  • choroba Hashimoto;
  • stres – definicja, przyczyna i rodzaje;
  • rola podwzgórza w reakcji stresowej;
  • rola kortyzolu w długotrwałym stresie;
  • sposoby radzenia sobie ze stresem;

7.   Rozmnażanie i rozwój człowieka - budowa i funkcje męskich narządów rozrodczych:

  • męskie cechy płciowe (pierwszorzędowe, drugorzędowe i trzeciorzędowe);
  • budowa męskiego układu rozrodczego (narządy płciowe zewnętrzne i wewnętrzne);
  • funkcje męskiego układu rozrodczego;
  • spermatogeneza;
  • budowa plemnika;

8.   Rozmnażanie i rozwój człowieka - budowa i funkcje żeńskich narządów rozrodczych:

  • żeńskie cechy płciowe (pierwszorzędowe, drugorzędowe i trzeciorzędowe);
  • budowa żeńskiego układu rozrodczego (żeńskie narządy płciowe zewnętrzne i wewnętrzne);
  • funkcje żeńskiego układu rozrodczego;
  • oogeneza;
  • cykl menstruacyjny i jego fazy;
  • hormonalna regulacja przebiegu cyklu płciowego;
  • rola syntetycznych hormonów w regulacji cyklu menstruacyjnego;

9.   Rozwój człowieka:

  • zapłodnienie – znaczenie i przebieg;
  • rozwój prenatalny (zarodkowy i płodowy);
  • funkcje błon płodowych;
  • łożysko – budowa i funkcje;
  • zmiany w organizmie kobiety w okresie ciąży;
  • czynniki wpływające na przebieg ciąży;
  • badania prenatalne;
  • okres postnatalny i jego etapy;
  • skutki wydłużającego się okresu starości;

10.   Higiena i choroby układu rozrodczego człowieka:

  • higiena układu rozrodczego;
  • profilaktyka chorób układu rozrodczego;
  • diagnostyka chorób układu rozrodczego (badania cytologiczne, USG jamy brzusznej, badania krwi, mammografia, badania histopatologiczne);
  • choroby układu rozrodczego (rak piersi, rak jąder, przerost gruczołu krokowego, rak szyjki macicy, rak jajnika) i znaczenie ich wczesnej diagnostyki;
  • choroby układu rozrodczego przenoszone drogą płciową (kiła, rzeżączka, chlamydioza, rzęsistkowica, HPV, grzybice narządów płciowych), sposoby ich leczenia i profilaktyka;