wiosna biologia

Szkoła Podstawowa: KLASA 5

1.   Tkanki i organy roślinne:

  • rodzaje tkanek;
  • przystosowania budowy poszczególnych tkanek roślinnych do pełnienia określonych funkcji;
  • miejsca występowania tkanek roślinnych;
  • tkanki pod mikroskopem;
  • korzeń - funkcje, strefy korzenia, systemy korzeniowe, przekształcenia korzeni ;
  • łodyga - rodzaje pędów, budowa zewnętrzna łodygi, funkcje łodygi, przekształcenia łodygi;
  • liść - główne funkcje liścia, budowa liścia, przekształcenia liścia;

2.   Mchy:

  • środowisko życia;
  • budowa i znaczenie mchów;
  • przedstawiciele mchów;
  • cechy pospolitych gatunków mchów;

3.   Widłaki, paprocie i skrzypy:

  • miejsce występowania paprotników;
  • charakterystyczne cechy paproci, skrzypów i widłaków;
  • budowa zewnętrzna przedstawicieli paprociowych, widłakowych, skrzypowych;

Szkoła Podstawowa: KLASA 6

1.   Kręgowce zmiennocieplne: Ryby - kręgowce środowisk wodnych:

  • charakterystyczne cechy kręgowców;
  • gromady kręgowców;
  • środowisko życia ryb;
  • przystosowania ryb do życia w wodzie;
  • budowa zewnętrzna ryb;
  • sposób rozmnażania i rozwój ryb;
  • opieka ryb nad potomstwem;
  • przegląd ryb;
  • gatunki chronione ryb;

2.   Kręgowce zmiennocieplne: Płazy - kręgowce wodno-lądowe:

  • środowisko życia płazów;
  • przystosowania płazów do życia w środowisku wodno-lądowym;
  • narządy oddechowe płazów;
  • rozmnażanie i rozwój płazów;
  • zróżnicowanie budowy i trybu życia płazów;
  • gatunki płazów żyjące w Polsce;
  • przegląd płazów;
  • gatunki chronione płazów;

3.   Kręgowce zmiennocieplne: Gady - kręgowce, które opanowały ląd:

  • środowisko życia gadów;
  • przystosowania gadów do życia na lądzie;
  • rozmnażanie się i rozwój gadów;
  • zróżnicowanie budowy i trybu życia gadów;
  • błony płodowe i ich rola;
  • gatunki gadów żyjących w Polsce;
  • gatunki chronione gadów;

Szkoła podstawowa: KLASA 7

I.   Zagadnienia tematyczne z klasy 7:
1.   Układ nerwowy i narządy zmysłów:

  • ośrodki nerwowe;
  • centralny i obwodowy układ nerwowy, autonomiczny układ nerwowy - budowa;
  • przykłady kontroli - układ nerwowy współczulnym i przywspółczulny;
  • łuk odruchowy, pojęcie i rodzaje odruchów;
  • synapsy i ich rodzaje;
  • choroby i higiena układu nerwowego;
  • zmysły - budowa i działanie oraz higiena narządów zmysłów; przegląd i budowa zmysłu dotyku, słuchu, wzroku, równowagi.

2.   Układ hormonalny:

  • gruczoły dokrewne i ich przegląd;
  • rola i rodzaje hormonów;
  • zasada działania hormonów;
  • antagonistyczne działanie hormonów;
  • choroby układu dokrewnego.

UWAGA! Zagadnienia do poszczególnych działów są zbieżne z rozkładem materiału oraz wymaganiami edukacyjnymi dla klasy 7.

Szkoła Podstawowa: KLASA 8

I.   Zagadnienia tematyczne z klasy 8:
1.   Ekologia:

  • podstawowe pojęcia w ekologii;
  • tolerancja ekologiczna; przykłady gatunków wskaźnikowych; stenobionty i eurybionty;
  • organizm a środowisko;
  • interakcje między i wewnątrzpopulacyjne;
  • strategie rozrodu - r i K;
  • zależności pokarmowe; łańcuch spasania i detrytusowy; piramidy troficzne; sieci zależności troficznych;
  • materia i energia w ekosystemie;
  • cechy i struktura populacji; krzywe przeżywania i wzrostu populacji - jotowata i esowata;
  • cykle biogeochemiczne - węgiel, azot;
  • struktura i funkcjonowanie ekosystemu; piętra roślinności w lesie i górach;
  • sukcesja ekologiczna;
  • źródła i skutki zanieczyszczeń atmosfery, hydrosfery i litosfery; dziura ozonowa, efekt cieplarniany, kwaśne deszcze, smog i jego rodzaje.

2.   Ewolucjonizm:

  • istota procesu ewolucji;
  • pośrednie i bezpośrednie dowody ewolucji;
  • skamieniałości;
  • ogniwa pośrednie;
  • relikty;
  • jedność budowy i funkcjonowania organizmów;
  • narządy szczątkowe;
  • rozmieszczenie organizmów;
  • struktury homologiczne i analogiczne, konwergencja i dywergencja.

3.   Mechanizmy ewolucji

  • założenia teorii ewolucji;
  • powstawanie nowych gatunków;
  • przykłady doboru stabilizującego, rozdzielającego i kierunkowego;
  • mechanizmy i prawidłowości ewolucji, w tym mutacje, dobór naturalny, dryf genetyczny, adaptacje.

4.   Genetyka:

  • podstawowe prawa dziedziczenia; zadania genetyczne - I i II Prawo Mendla;
  • dziedziczenie cech u człowieka; dziedziczenie płci u człowieka; cechy sprzężone z płcią;
  • dziedziczenie grup krwi;
  • krzyżówki genetyczne - allele wielokrotne, dziedziczenie cech sprzężonych z płcią;
  • zmienność - środowiskowa i mutacyjna;
  • choroby genetyczne i ich dziedziczenie (genowe - punktowe, chromosomowe strukturalne i chromosomowe liczbowe).

UWAGA! Zagadnienia do poszczególnych działów są zbieżne z rozkładem materiału oraz wymaganiami edukacyjnymi dla klasy 8.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 1 (kontynuacja szkoły podstawowej)

1.   Kierunki przemian metabolicznych:

  • rodzaje reakcji metabolicznych: anabolizm i katabolizm;
  • budowa i funkcja ATP;
  • inne rodzaje przenośników elektronów*;
  • szlaki metaboliczne;
  • funkcje apoenzymu, koenzymu i centrum aktywnego.

2.   Budowa i działanie enzymów:

  • budowa i właściwości enzymów;
  • mechanizm działania enzymów - kataliza enzymatyczna;
  • badanie wpływu enzymów na białka.

3.   Oddychanie komórkowe. Oddychanie tlenowe:

  • znaczenie oddychania tlenowego;
  • związek między budową mitochondrium a przebiegiem oddychania tlenowego;
  • substraty i produkty kolejnych etapów oddychania tlenowego.

4.   Procesy beztlenowego uzyskiwania energii:

  • rodzaje fermentacji;
  • etapy przebiegu fermentacji mlekowej;
  • porównanie fermentacji z oddychaniem tlenowym;
  • zastosowanie fermentacji mlekowej i alkoholowej.

5.   Inne procesy metaboliczne:

  • uzyskiwanie energii ze składników pokarmowych;
  • znaczenie glukoneogenezy;
  • procesy syntezy i rozkładu glikogenu;
  • znaczenie procesu utleniania kwasów tłuszczowych - beta oksydacja.

6.   Budowa komórki - organella plazmatyczne i nieplazmatyczne. Porównanie komórek eukariotycznych. Budowa komórki prokariotycznej:

  • podział komórek na eukariotyczne i prokariotyczne;
  • główne elementy komórki eukariotycznej;
  • przykłady przystosowania komórek do pełnionych przez nie funkcji;
  • porównanie budowy komórek zwierzęcych, roślinnych i grzybowych.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 2 (kontynuacja szkoły podstawowej)

1.   Budowa i działanie układu nerwowego:

  • budowa i funkcje układu nerwowego;
  • budowa neuronu;
  • rola komórek glejowych;
  • podział neuronów na czuciowe, ruchowe i pośredniczące;
  • powstawanie i mechanizm przewodzenia impulsu nerwowego;
  • budowa i działanie synapsy chemicznej;
  • przewodzenie impulsu między neuronami;
  • neuroprzekaźniki pobudzające i hamujące - funkcje i przykłady.

2.   Ośrodkowy układ nerwowy:

  • budowa ośrodkowego układu nerwowego;
  • budowa mózgowia (mózg, pień mózgu, móżdżek) i jego funkcje;
  • budowa i funkcje mózgu;
  • rola rdzenia kręgowego.

3.   Obwodowy układ nerwowy:

  • budowa i funkcje obwodowego układu nerwowego;
  • podział nerwów na nerwy czaszkowe i rdzeniowe oraz na nerwy czuciowe, ruchowe i mieszane;
  • odruchy warunkowe i odruchy bezwarunkowe;
  • łuk odruchowy - budowa, droga impulsu w łuku odruchowym;
  • odruch uczenia się.

4.   Autonomiczny układ nerwowy:

  • funkcjonalny podział układu nerwowego;
  • budowa i funkcja autonomicznego układu nerwowego;
  • rola układu autonomicznego w utrzymaniu homeostazy;
  • lokalizacja struktur nerwowych autonomicznego układu nerwowego.

5.   Budowa i działanie narządu wzroku:

  • receptory i kryteria ich podziału;
  • budowa oka - aparat ochronny i ruchowy oka, elementy budowy gałki ocznej;
  • droga światła w oku;
  • akomodacja i adaptacja oka;
  • widzenie przestrzenne;
  • wady wzroku;
  • choroby oczu (jaskra, zaćma, zwyrodnienie plamki, daltonizm);
  • higiena wzroku.

6.   Ucho - narząd zmysłu słuchu i zmysłu równowagi:

  • budowa ucha;
  • funkcje poszczególnych elementów budowy ucha;
  • droga dźwięku w uchu;
  • powstawanie wrażeń słuchowych;
  • budowa i działanie narządu równowagi;
  • negatywny wpływ hałasu na zdrowie.

7.   Narządy smaku oraz węchu:

  • budowa i funkcje narządu smaku;
  • powstawanie wrażeń smakowych;
  • budowa i funkcje narządu węchu;
  • powstawanie wrażeń węchowych.

8.   Budowa i rola układu hormonalnego:

  • budowa układu hormonalnego;
  • budowa gruczołów zewnątrzwydzielniczych i wewnątrzwydzielniczych;
  • gruczoły dokrewne - miejsca występowania w organizmie i funkcje;
  • działanie wybranych hormonów na organizm człowieka;
  • podział hormonów ze względu na budowę chemiczną;
  • wybrane hormony tkankowe (gastryna, erytropoetyna, histamina);
  • udział układu hormonalnego w homeostazie - regulacja hormonalna rytmu dobowego;
  • regulacja hormonalna tempa metabolizmu;
  • regulacja hormonalna wzrostu organizmu.

9.   Regulacja wydzielania hormonów:

  • rola podwzgórza i przysadki w koordynacji pracy układów hormonalnego i nerwowego;
  • sprzężenie zwrotne ujemne w regulacji wydzielania hormonów tarczycy, kory nadnerczy i gonad;
  • antagonistyczne działanie hormonów w regulacji poziomu glukozy i wapnia we krwi.

10.   Nadczynność i niedoczynność gruczołów dokrewnych. Stres:

  • skutki nadczynności i niedoczynności gruczołów (w tym choroby: karłowatość, gigantyzm, akromegalia, choroba Gravesa-Basedowa);
  • cukrzyca typu I i typu II;
  • hormonalna terapia zastępcza;
  • choroba Hashimoto;
  • stres - definicja, przyczyna i rodzaje;
  • rola podwzgórza w reakcji stresowej;
  • rola kortyzolu w długotrwałym stresie;
  • sposoby radzenia sobie ze stresem.

11.   Budowa i funkcje męskich narządów rozrodczych:

  • męskie cechy płciowe (pierwszorzędowe, drugorzędowe i trzeciorzędowe);
  • budowa męskiego układu rozrodczego (narządy płciowe zewnętrzne i wewnętrzne);
  • funkcje męskiego układu rozrodczego;
  • spermatogeneza;
  • budowa plemnika.

12.   Budowa i funkcje żeńskich narządów rozrodczych:

  • żeńskie cechy płciowe (pierwszorzędowe, drugorzędowe i trzeciorzędowe);
  • budowa żeńskiego układu rozrodczego (żeńskie narządy płciowe zewnętrzne i wewnętrzne);
  • funkcje żeńskiego układu rozrodczego;
  • oogeneza;
  • cykl menstruacyjny i jego fazy;
  • hormonalna regulacja przebiegu cyklu płciowego;
  • rola syntetycznych hormonów w regulacji cyklu menstruacyjnego.

13.   Rozwój człowieka:

  • zapłodnienie - znaczenie i przebieg;
  • rozwój prenatalny (zarodkowy i płodowy);
  • funkcje błon płodowych;
  • łożysko - budowa i funkcje;
  • zmiany w organizmie kobiety w okresie ciąży;
  • czynniki wpływające na przebieg ciąży;
  • badania prenatalne;
  • okres postnatalny i jego etapy;
  • skutki wydłużającego się okresu starości.

14.   Higiena i choroby układu rozrodczego:

  • higiena układu rozrodczego
  • profilaktyka chorób układu rozrodczego;
  • diagnostyka chorób układu rozrodczego (badania cytologiczne, USG jamy brzusznej, badania krwi, mammografia, badania histopatologiczne);
  • choroby układu rozrodczego (rak piersi, rak jąder, przerost gruczołu krokowego, rak szyjki macicy, rak jajnika) i znaczenie ich wczesnej diagnostyki;
  • choroby układu rozrodczego przenoszone drogą płciową (kiła, rzeżączka, chlamydioza, rzęsistkowica, HPV, grzybice narządów płciowych), sposoby ich leczenia i profilaktyka.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 3 (kontynuacja szkoły podstawowej)

1.   Biotechnologia tradycyjna:

  • biotechnologia tradycyjna;
  • biotechnologia molekularna;
  • zakres działania biotechnologii;
  • zastosowanie biotechnologii w różnych dziedzinach życia człowieka.

2.   Podstawowe techniki inżynierii genetycznej:

  • inżynieria genetyczna;
  • sekwencjonowanie DNA;
  • metoda PCR;
  • elektroforeza DNA;
  • zastosowanie technik inżynierii genetycznej.

3.   Organizmy zmodyfikowane genetycznie:

  • organizm transgeniczny;
  • organizm zmodyfikowany genetycznie (GMO);
  • sposoby otrzymywania GMO;
  • przykłady wykorzystywania GMO;
  • korzyści i zagrożenia wynikające z zastosowania GMO.

4.   Biotechnologia molekularna - szanse i zagrożenia:

  • klonowanie;
  • sposoby klonowania;
  • terapia genowa;
  • komórki macierzyste;
  • poradnictwo genetyczne;
  • szanse i zagrożenia biologii molekularnej.

5.   Ekologia i różnorodność biologiczna - Organizm w środowisku. Tolerancja ekologiczna:

  • ekologia;
  • środowisko i jego czynniki;
  • nisza ekologiczna;
  • siedlisko;
  • tolerancja ekologiczna;
  • bioindykacja;
  • bioindykator;
  • skala porostowa.

6.   Ekologia i różnorodność biologiczna - Cechy populacji:

  • populacja;
  • liczebność populacji;
  • zagęszczenie populacji;
  • struktura przestrzenna populacji;
  • struktura wiekowa populacji i jej rodzaje;
  • struktura płciowa populacji;
  • modele wzrostu liczebności populacji;
  • pojemność środowiska.

7.   Ekologia i różnorodność biologiczna - Rodzaje oddziaływań między organizmami:

  • zależności nieantagonistyczne;
  • mutualizm obligatoryjny;
  • mutualizm fakultatywny;
  • komensalizm;
  • zależności antagonistyczne;
  • roślinożerność;
  • drapieżnictwo;
  • pasożytnictwo;
  • konkurencja wewnątrzgatunkowa i międzygatunkowa;
  • adaptacje roślinożerców, drapieżników i pasożytów do zdobywania pokarmu;
  • mechanizmy obronne zjadanych roślin, ofiar zwierząt i żywicieli pasożytów.

8.   Ekologia i różnorodność biologiczna - Funkcjonowanie ekosystemu:

  • ekosystem;
  • biotop;
  • biocenoza;
  • klimaks;
  • sukcesja pierwotna;
  • sukcesja wtórna;
  • łańcuch pokarmowy i jego ogniwa;
  • sieć pokarmowa;
  • obieg materii w ekosystemie;
  • przepływ energii w ekosystemie;
  • obiegi węgla i azotu w przyrodzie.

9.   Ekologia i różnorodność biologiczna - Czym jest różnorodność biologiczna?:

  • różnorodność biologiczna i jej typy;
  • naturalne czynniki kształtujące różnorodność biologiczną;
  • przykłady ekosystemów o bogatym składzie gatunkowym;
  • biosfera a biomy;
  • biomy lądowe;
  • biomy wodne;
  • wpływ działalności człowieka na różnorodność biologiczną.

10.   Ekologia i różnorodność biologiczna - Ochrona różnorodności biologicznej:

  • bioróżnorodność a życie człowieka;
  • formy ochrony przyrody;
  • ochrona gatunkowa;
  • restytucja i reintrodukcja;
  • zrównoważony rozwój;
  • międzynarodowa współpraca na rzecz ochrony przyrody.