zima biologia

Szkoła Podstawowa: KLASA 5

1.   Klasyfikacja organizmów:

  • zadania systematyki;
  • królestwa organizmów;
  • gatunek podstawowa jednostka klasyfikacji;
  • jednostki klasyfikacji biologicznej.

2.   Wirusy i bakterie:

  • wirusy - bezkomórkowe formy materii;
  • drogi rozprzestrzenia się i zasady profilaktyki chorób wywołanych przez wirusy;
  • występowanie bakterii;
  • budowa komórki bakteryjnej;
  • kształty bakterii;
  • czynności życiowe bakterii;
  • znaczenie bakterii w przyrodzie i dla człowieka;
  • przykłady chorób wirusowych i bakteryjnych.

3.   Protisty:

  • różnorodność budowy protistów;
  • czynności życiowe protestów (odżywianie, oddychanie, rozmnażanie);
  • protisty pod mikroskopem;
  • drogi rozprzestrzenia się i zasady profilaktyki chorób wywołanych przez protisty.

4.   Budowa i różnorodność grzybów. Porosty:

  • środowisko życia grzybów;
  • cechy umożliwiające zakwalifikowanie organizmu do grzybów;
  • różnorodność budowy grzybów;
  • czynności życiowe grzybów (odżywianie, oddychanie, rozmnażanie);
  • znaczenie grzybów w przyrodzie i dla człowieka;
  • budowa porostów;
  • typy plech;
  • znaczenie porostów.

Szkoła Podstawowa: KLASA 6

1.   Nicienie:

  • środowisko i tryb życia nicieni, ich charakterystyka;
  • przedstawiciele nicieni;
  • choroby wywołane przez nicienie.

2.   Pierścienice:

  • środowisko życia pierścienic;
  • tryb życia pierścienić;
  • cechy pierścienic;
  • budowa pierścienic;
  • przegląd pierścienic;
  • przedstawiciele pierścienic.

3.   Stawonogi:

  • środowisko życia stawonogów;
  • charakterystyczne cechy budowy stawonogów;
  • podział stawonogów na skorupiaki, owady i pajęczaki;
  • cechy budowy zewnętrznej skorupiaków;
  • przedstawiciele skorupiaków;
  • wspólne cechy budowy zewnętrznej owadów;
  • aparaty gębowe owadów;
  • odnóża owadów;
  • przystosowania owadów do życia w różnych środowiskach;
  • przedstawiciele owadów;
  • tryb życia pajęczaków;
  • charakterystyczne cechy budowy zewnętrznej pajęczaków;
  • przedstawiciele pajęczaków.

4.   Mięczaki:

  • środowisko oraz tryb życia mięczaków;
  • wspólne cechy mięczaków;
  • różnice w budowie ślimaka, małży i głowonogów;
  • przedstawiciele ślimaków, małż i głowonogów.

Szkoła Podstawowa: KLASA 7

I.   Zagadnienia tematyczne z klasy 6:
Świat zwierząt. Kręgowce zmiennocieplne i stałocieplne.
II.   Zagadnienia tematyczne z klasy 7:

1.   Układ oddechowy i jego budowa:

  • mechanizm wymiany gazowej;
  • oddychanie komórkowe;
  • higiena i choroby układu oddechowego.

2.   Układ krążenia:

  • krwioobiegi;
  • budowa serca;
  • krzepnięcie krwi;
  • grupy krwi;
  • naczynia krwionośne;
  • choroby układu krążenia;
  • skład i funkcje krwi;
  • budowa układu limfatycznego i odpornościowego i ich choroby;
  • podział odporności.

3.   Układ wydalniczy:

  • budowa układu wydalniczego;
  • etapy powstawania moczu ostatecznego;
  • skład moczu;
  • higiena i choroby układu wydalniczego.

UWAGA! Zagadnienia do poszczególnych działów są zbieżne z rozkładem materiału oraz wymaganiami edukacyjnymi dla klasy 7.

Szkoła Podstawowa: KLASA 8

I.   Zagadnienia tematyczne z klasy 8:
1.   Ewolucja życia:

  • mechanizmy i prawidłowości ewolucji, w tym mutacje, dobór naturalny i sztuczny, dryf genetyczny, adaptacje;
  • dowody ewolucji - bezpośrednie i pośrednie;
  • powstanie nowych gatunków, badania Darwina i Lamarcka;
  • antropogeneza - w tym głownie cechy człowieka współczesnego.

2.   Ekologia.

  • podstawowe pojęcia w ekologii.
  • tolerancja ekologiczna; przykłady gatunków wskaźnikowych; stenobionty i eurybionty;
  • organizm a środowisko;
  • interakcje między i wewnątrzpopulacyjne;
  • zależności pokarmowe; łańcuch spasania i detrytusowy; piramidy troficzne; sieci zależności troficznych;
  • materia i energia w ekosystemie;
  • cykle biogeochemiczne - azotu, węgla, wody, siarki;
  • cechy i struktura populacji; krzywe przeżywania i wzrostu populacji - jotowata i esowata;
  • zasoby przyrody - odnawialne i nieodnawialne;
  • struktura i funkcjonowanie ekosystemu;
  • czynniki abiotyczne mające wpływ na organizmy;
  • sukcesja ekologiczna;
  • zanieczyszczenia środowiska;
  • źródła i skutki zanieczyszczeń atmosfery, hydrosfery i litosfery; dziura ozonowa, efekt cieplarniany, kwaśne deszcze.

UWAGA! Zagadnienia do poszczególnych działów są zbieżne z rozkładem materiału oraz wymaganiami edukacyjnymi dla klasy 8.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 1 (kontynuacja szkoły podstawowej)

1.   Budowa kwasów nukleinowych.
2.   Budowa komórki eukariotycznej:

  • podział komórek na eukariotyczne i prokariotyczne;
  • główne elementy komórki eukariotycznej;
  • przykłady przystosowania komórek do pełnionych przez nie funkcji;
  • porównanie budowy komórek zwierzęcych, roślinnych i grzybowych.

3.   Budowa i znaczenie błon biologicznych:

  • budowa i rodzaje błon biologicznych;
  • funkcje błon biologicznych;
  • rodzaje transportu przez błony (transport bierny i czynny);
  • osmoza w komórce roślinnej i zwierzęcej;
  • badanie wpływu roztworów o różnym stężeniu na zjawisko osmozy.

4.   Budowa i rola jądra komórkowego:

  • budowa jądra komórkowego;
  • funkcje jądra komórkowego;
  • organizacja materiału genetycznego w jądrze komórkowym.

5.   Składniki cytoplazmy:

  • budowa i funkcje cytozolu;
  • budowa i funkcje cytoszkieletu;
  • system błon wewnątrzkomórkowych (siateczka śródplazmatyczna, wakuole, lizosomy, aparat Golgiego);
  • funkcje rybosomów;
  • budowa i funkcje mitochondriów.

6.   Cykl komórkowy:

  • fazy cyklu komórkowego;
  • znaczenie procesu replikacji DNA;
  • zmiany ilości DNA w poszczególnych fazach cyklu komórkowego.

7.   Przebieg podziałów komórkowych. Znaczenie mitozy, mejozy i apoptozy:

  • znaczenie mitozy i mejozy; główne etapy mejozy i mitozy, proces crossing-over;
  • porównanie mitozy z mejozą;
  • przebieg i znaczenie procesu apoptozy.

8.   Podstawowe zasady metabolizmu. Budowa ATP.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 2 (kontynuacja szkoły podstawowej)

I.   Układ oddechowy.
1.   Budowa i funkcje układu oddechowego:

  • budowa i funkcje układu oddechowego - budowa i funkcje dróg oddechowych oraz płuc, funkcja nagłośni;
  • związek między budową elementów układu oddechowego a pełnionymi przez nie funkcjami;
  • powstawanie głosu.

2.   Wentylacja i wymiana gazowa:

  • mechanizm wentylacji płuc;
  • warunki umożliwiające i ułatwiające dyfuzję gazów przez powierzchnię wymiany gazowej płuc;
  • całkowita i życiowa pojemność płuc;
  • przepona i jej funkcja;
  • regulacja częstości oddechów - rola ośrodka oddechowego;
  • przebieg wymiany gazowej w płucach i tkankach;
  • udział krwi w transporcie tlenu i dwutlenku węgla;
  • budowa hemoglobiny i jej rola w transporcie gazów oddechowych;
  • powinowactwo hemoglobiny do tlenu w różnych warunkach pH i temperatury krwi oraz ciśnienia parcjalnego tlenu w środowisku zewnętrznym;
  • zawartość dwutlenku węgla w powietrzu wdychanym i wydychanym.

3.   Zaburzenia funkcjonowania układu oddechowego:

  • rodzaje zanieczyszczeń powietrza (tlenek węgla, pyłowe zanieczyszczenia powietrza, dym tytoniowy, smog) i ich wpływ na zdrowie;
  • szkodliwość palenia papierosów;
  • diagnostyka chorób układu oddechowego (RTG klatki piersiowej, bronchoskopia, spirometria);
  • wybrane choroby układu oddechowego (nieżyt nosa, przeziębienie, grypa, angina, gruźlica płuc, rak płuc, astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc).

II.   Układ krążenia.
1.   Skład i funkcje krwi:

  • funkcje i skład krwi;
  • charakterystyka składników krwi;
  • krzepnięcie krwi;
  • rola trombiny w krzepnięciu krwi.

2.   Budowa i funkcje układu krwionośnego:

  • funkcje układu krwionośnego;
  • budowa serca oraz cykl i automatyzm jego pracy;
  • rodzaje naczyń krwionośnych i ich budowa;
  • płucny (mały) i ustrojowy (duży) obieg krwi;
  • udział układu krwionośnego w homeostazie - regulacja ciśnienia krwi;
  • ciśnienie krwi i jego prawidłowa wartość;
  • tętno.

3.   Układ limfatyczny:

  • funkcje układu limfatycznego;
  • powstawanie i funkcje limfy;
  • narządy limfatyczne - budowa i funkcje;
  • naczynia limfatyczne - budowa i funkcje;
  • funkcjonowanie układu limfatycznego;
  • współdziałanie układu krwionośnego i układu limfatycznego.

4.   Choroby układu krążenia:

  • związek między stylem życia a chorobami układu krążenia;
  • badanie krwi i interpretacja jego wyników;
  • badania diagnostyczne chorób układu krążenia (USG serca, EKG, badanie Holtera, angiokardiografia, pomiar ciśnienia krwi);
  • choroby układu krążenia (anemia, białaczka, nadciśnienie tętnicze, żylaki, miażdżyca, udar mózgu, choroba wieńcowa, zawał serca).

III.   Odporność organizmu.
1.   Budowa układu odpornościowego. Rodzaje odporności:

  • funkcje układu odpornościowego;
  • tkanki i narządy układu odpornościowego: naczynia limfatyczne, szpik kostny czerwony, grasica, śledziona, węzły chłonne, grudki chłonne, migdałki;
  • komórki układu odpornościowego: granulocyty, makrofagi, limfocyty T i B;
  • cząsteczki układu odpornościowego: przeciwciała, białka ostrej fazy, cytokiny;
  • swoistość przeciwciał;
  • rodzaje odporności: odporność nieswoista i odporność swoista;
  • trzy linie obrony: bariery obronne, cząsteczki i komórki, limfocyty T i B;
  • typy odpowiedzi immunologicznej (pierwotna i wtórna odpowiedź immunologiczna);
  • odporność komórkowa i odporność humoralna;
  • mechanizmy odporności nabytej;
  • działanie szczepionek;
  • pamięć immunologiczna i jej znaczenie;
  • sposoby nabywania odporności swoistej (czynnej i biernej).

2.   Zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego:

  • zaburzenia funkcjonowania odpowiedzi immunologicznej: osłabiona odpowiedź immunologiczna, nadmierna odpowiedź immunologiczna;
  • choroby autoimmunologiczne;
  • AIDS;
  • alergia i jej mechanizm;
  • grupy krwi;
  • konflikt serologiczny w zakresie Rh;
  • układ zgodności tkankowej;
  • przeszczepy tkanek i narządów;
  • immunosupresja i sytuacje wymagające jej zastosowania.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 3 (kontynuacja szkoły podstawowej)

I.   Kod genetyczne i jego cechy.
1.   Ekspresja informacji genetycznej.
II.   Genetyka klasyczna.
1.   I prawo Mendla. Krzyżówka testowa:

  • genotyp, fenotyp, allel, allel dominujący, allel recesywny;
  • homozygota, heterozygota;
  • badania Mendla;
  • I prawo Mendla;
  • krzyżówka genetyczna;
  • szachownica (diagram) Punnetta;
  • krzyżówka testowa;
  • dziedziczenie jednogenowe.

2.   II prawo Mendla:

  • II prawo Mendla;
  • krzyżówka genetyczna dwugenowa;
  • krzyżówka testowa dwugenowa;
  • zapis krzyżówki dwugenowej.

3.   Chromosomowa teoria dziedziczenia:

  • główne założenia chromosomowej teorii dziedziczenia Morgana;
  • chromosomy homologiczne;
  • geny sprzężone;
  • znaczenie crossing-over.

4.   Dziedziczenie płci. Cechy sprzężone z płcią:

  • kariotyp człowieka;
  • dziedziczenie płci u człowieka;
  • dziedziczenie cech sprzężonych z płcią.

5.   Inne sposoby dziedziczenia cech:

  • dziedziczenie jednogenowe;
  • dominacja pełna i dominacja niepełna;
  • kodominacja;
  • allele wielokrotne;
  • dziedziczenie wielogenowe;
  • geny kumulatywne;
  • geny dopełniające się;
  • plejotropia;
  • epistaza.

6.   Zmienność organizmów. Mutacje:

  • zmienność organizmów i jej rodzaje;
  • plastyczność fenotypów;
  • zmienność rekombinacyjna;
  • zmienność mutacyjna;
  • zmienność ciągła i zmienność nieciągła;
  • mutacje genowe i mutacje chromosomowe, rodzaje tych mutacji;
  • czynniki mutagenne;
  • czynniki wpływające na rekombinację;
  • mutacje korzystne i niekorzystne dla organizmu;
  • transformacja nowotworowa.

7.   Choroby i zaburzenia genetyczne człowieka:

  • choroby jednogenowe człowieka: sprzężone z płcią, niesprzężone z płcią, dominujące, recesywne;
  • aberracje chromosomowe człowieka;
  • rodowody genetyczne.