zima biologia


Szkoła Podstawowa: KLASA 5

1.   Biologia jako nauka:

  • biologia i jej dziedziny;
  • budowa organizmów wielokomórkowych;
  • obserwacje mikroskopowe;
  • budowa mikroskopu;
  • preparaty mikroskopowe.

2.   Budowa i czynności życiowe organizmów:

  • komórka roślinna;
  • komórka zwierzęca;
  • składniki chemiczne organizmów;
  • pierwiastki i związki chemiczne w organizmie;
  • samożywność i cudzożywność;
  • sposoby oddychania organizmów.

3.   Wirusy, bakterie, protisty i grzyby:

  • budowa i różnorodność grzybów;
  • budowa i znaczenie porostów;
  • występowanie i środowisko protistów;
  • cechy i budowa wirusów;
  • cechy bakterii;
  • choroby wirusowe;
  • choroby bakteryjne.

4.   Tkanki i organy roślinne:

  • przystosowania budowy poszczególnych tkanek roślinnych do pełnienia określonych funkcji;
  • korzeń, pędy, łodyga, liść - funkcje i budowa.

5.   Różnorodność roślin:

  • mchy i paprotniki;
  • środowisko życia i budowa mchów i paprotników;
  • rośliny nagonasienne;
  • rośliny okrytonasienne;
  • cechy, budowa i znaczenie roślin nagonasiennych;
  • cechy, budowa i znaczenie roślin okrytonasiennych.

Szkoła Podstawowa: KLASA 6

1.   Charakterystyka świata zwierząt:

  • budowa i czynności życiowe zwierząt;
  • różnorodność środowisk zwierzęcych;
  • tryb życia zwierząt;
  • bezkręgowce i kręgowce.

2.   Tkanki zwierzęce:

  • klasyfikacja tkanek zwierzęcych;
  • tkanka nabłonkowa, tkanka łączna, tkanka mięśniowa, tkanka nerwowa - budowa i funkcje.

3.   Parzydełkowce:

  • środowisko i tryb życia parzydełkowców oraz cechy charakterystyczne;
  • przegląd i znaczenie parzydełkowców.

4.   Płazińce:

  • środowisko i tryb życia płazińców oraz cechy charakterystyczne;
  • znaczenie płazińców w przyrodzie.

5.   Nicienie:

  • środowisko i tryb życia nicieni, ich charakterystyka oraz znaczenie.

6.   Pierścienice:

  • środowisko życia pierścienic;
  • budowa pierścienic;
  • znaczenie pierścienic w przyrodzie i dla człowieka.

7.   Stawonogi i skorupiaki:

  • środowiska życia skorupiaków;
  • różnorodność skorupiaków;
  • znaczenie skorupiaków w przyrodzie i dla człowieka.

8.   Świat owadów:

  • środowisko i tryb życia owadów;
  • jedność owadów - cechy wspólne;
  • różnorodność budowy owadów i jej związek z trybem życia - rodzaje odnóży i aparatów gębowych;
  • znaczenie owadów w przyrodzie i dla człowieka.

9.   Pajęczaki:

  • środowisko życia pajęczaków;
  • wspólne cechy pajęczaków;
  • różnorodność pajęczaków i jej związek ze środowiskiem i trybem życia;
  • znaczenie pajęczaków w przyrodzie i dla człowieka.

10.   Mięczaki:

  • cechy wspólne mięczaków;
  • środowiska życia ślimaków;
  • jedność w gromadzie ślimaków - cechy wspólne;
  • różnorodność ślimaków i jej związek ze środowiskiem i trybem życia;
  • znaczenie ślimaków w przyrodzie i dla człowieka.

11.   Małże i głowonogi:

  • środowisko życia małży i głowonogów;
  • jedność małży i głowonogów - cechy wspólne;
  • różnorodność budowy małży i głowonogów oraz jej związek z trybem życia;
  • znaczenie małży i głowonogów w przyrodzie i dla człowieka.

Szkoła Podstawowa: KLASA 7

1.   Aparat ruchu - aktywny i bierny:

  • podział, budowa i znaczenie mięśni;
  • szkielet osiowy, obręczy i kończyn, podział i budowa kości;
  • higiena i choroby układu ruchu;
  • budowa kręgów stanowiących aparat ruchowy głowy.

2.   Układ krążenia:

  • krwioobiegi;
  • budowa serca;
  • krzepnięcie krwi;
  • grupy krwi;
  • naczynia krwionośne;
  • choroby układu krążenia;
  • skład i funkcje krwi.

3.   Budowa układu limfatycznego i odpornościowego i ich choroby. Podział odporności.

Szkoła Podstawowa: KLASA 8

1.   Ewolucja życia:

  • mechanizmy i prawidłowości ewolucji, w tym mutacje, dobór naturalny i sztuczny, dryf genetyczny, adaptacje;
  • dowody ewolucji - bezpośrednie i pośrednie;
  • powstanie nowych gatunków, badania Darwina i Lamarcka;
  • antropogeneza - w tym głownie cechy człowieka współczesnego.

2.   Ekologia:

  • podstawowe pojęcia w ekologii;
  • tolerancja ekologiczna; przykłady gatunków wskaźnikowych; stenobionty i eurybionty;
  • organizm a środowisko;
  • interakcje między i wewnątrzpopulacyjne;
  • zależności pokarmowe; łańcuch spasania i detrytusowy; piramidy troficzne; sieci zależności troficznych;
  • materia i energia w ekosystemie;
  • cykle biogeochemiczne - azotu, węgla, wody, siarki;
  • cechy i struktura populacji; krzywe przeżywania i wzrostu populacji - jotowata i esowata;
  • zasoby przyrody - odnawialne i nieodnawialne;
  • struktura i funkcjonowanie ekosystemu;
  • czynniki abiotyczne mające wpływ na organizmy;
  • sukcesja ekologiczna;
  • zanieczyszczenia środowiska;
  • źródła i skutki zanieczyszczeń atmosfery, hydrosfery i litosfery; dziura ozonowa, efekt cieplarniany, kwaśne deszcze;
  • odpady i ich segregacja.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 1 (kontynuacja szkoły podstawowej)

1.   Budowa kwasów nukleinowych.
2.   Budowa komórki eukariotycznej:

  • podział komórek na eukariotyczne i prokariotyczne;
  • główne elementy komórki eukariotycznej;
  • przykłady przystosowania komórek do pełnionych przez nie funkcji;
  • porównanie budowy komórek zwierzęcych, roślinnych i grzybowych.

3.   Budowa i znaczenie błon biologicznych:

  • budowa i rodzaje błon biologicznych;
  • funkcje błon biologicznych;
  • rodzaje transportu przez błony (transport bierny i czynny);
  • osmoza w komórce roślinnej i zwierzęcej;
  • badanie wpływu roztworów o różnym stężeniu na zjawisko osmozy.

4.   Budowa i rola jądra komórkowego:

  • budowa jądra komórkowego;
  • funkcje jądra komórkowego;
  • organizacja materiału genetycznego w jądrze komórkowym.

5.   Składniki cytoplazmy:

  • budowa i funkcje cytozolu;
  • budowa i funkcje cytoszkieletu;
  • system błon wewnątrzkomórkowych (siateczka śródplazmatyczna, wakuole, lizosomy, aparat Golgiego);
  • funkcje rybosomów;
  • budowa i funkcje mitochondriów.

6.   Cykl komórkowy:

  • fazy cyklu komórkowego;
  • znaczenie procesu replikacji DNA;
  • zmiany ilości DNA w poszczególnych fazach cyklu komórkowego.

7.   Przebieg podziałów komórkowych. Znaczenie mitozy, mejozy i apoptozy:

  • znaczenie mitozy i mejozy; główne etapy mejozy i mitozy, proces crossing-over;
  • porównanie mitozy z mejozą;
  • przebieg i znaczenie procesu apoptozy.

Liceum Ogólnokształcące: KLASA 1 (kontynuacja gimnazjum)

1.   Zmiany w informacji genetycznej:

  • rekombinacja genetyczna;
  • crossing-over;
  • mutacje i czynniki mutagenne;
  • podział mutacji na spontaniczne i indukowane;
  • podział mutacji na genowe i chromosomowe;
  • analiza rodowodów jako metoda diagnozowania mutacji;
  • skutki mutacji;
  • mutacje milczące, indukowane, nonsensowne, generatywne, somatyczne;
  • genetyczne podłoże nowotworów - onkogeny, protoonkogeny, geny supresorowe.

2.   Podstawowe reguły dziedziczenia genów i zadania genetyczne:

  • zależność między genotypem a fenotypem;
  • allele jako różne wersje genu;
  • dominacja i recesywność alleli - dominacja zupełna „Pisum”, niezupełna, kodominacja;
  • homozygoty i heterozygoty;
  • cechy dominujące i recesywne u człowieka;
  • badania Mendla;
  • pojęcia: gen, genom, fenotyp, genotyp, kariotyp;
  • reguły dziedziczenia - prawo czystości gamet; cechy dominujące i recesywne u grochu;
  • reguły dziedziczenia - prawo niezależnej segregacji cech;
  • przykłady dziedziczenia cech u ludzi - jednogenowe i wielogenowe;
  • przykłady innych sposobów dziedziczenia cech;
  • dziedziczenie grup krwi - zadania; czynnik Rh i jego podłoże genetyczne.

3.   Genetyczne uwarunkowania płci. Cechy sprzężone z płcią:

  • mechanizmy warunkowania płci u człowieka i innych organizmów;
  • dziedziczenie cech sprzężonych z płcią;
  • cechy związane z płcią;
  • sprzężenia genów; teoria Morgana.

4.   Podstawowe techniki inżynierii genetycznej:

  • organizmy zmodyfikowane genetycznie (GMO);
  • sekwencjonowanie DNA;
  • wykorzystanie enzymów restrykcyjnych;
  • zastosowanie elektroforezy;
  • łańcuchowa reakcja polimerazy DNA (PCR);
  • wprowadzenie genu do komórki za pomocą wektorów;
  • wyposażenie laboratorium biotechnologicznego;
  • cele tworzenia bibliotek genomowych;
  • wykorzystanie bakterii w inżynierii genetycznej;
  • sonda molekularna jako metoda wykrywania genów.

5.   Biotechnologia w ochronie środowiska:

  • wykorzystanie organizmów do rozkładu substancji;
  • biologiczne oczyszczanie ścieków;
  • biofiltry.

6.   Biotechnologia tradycyjna:

  • biotechnologia tradycyjna i nowoczesna;
  • przykłady produktów otrzymywanych metodami biotechnologii tradycyjnej;
  • wykorzystanie organizmów przeprowadzających fermentację mlekową, etanolową i masłową.

7.   Organizmy zmodyfikowane genetycznie:

  • cele tworzenia roślin zmodyfikowanych genetycznie;
  • otrzymywanie roślin zmodyfikowanych genetycznie;
  • przykładowe modyfikacje genetyczne roślin;
  • zastosowanie zwierząt zmodyfikowanych genetycznie w rolnictwie, medycynie, nauce i przemyśle;
  • otrzymywanie zwierząt zmodyfikowanych genetycznie;
  • GMO - zagrożenia i korzyści.